Eylül 1928 Ashmead-Bartlett ve Adnan Adıvar’ın Sert Eleştirileri

 

1928 yılının 15 Eylül’ünde, Daily Telegraph yazarlarından Ashmead-Bartlett, “Turkey’s One-Man Regime” (Türkiye’nin Tek Adam Rejimi) başlıklı bir makale kaleme aldı. Kendisi Çanakkale Savaşı’nda yer almış ve Avustralyalı askerler için “ANZAC” kavramını popülerleştiren biri. Australian War Memorial Koleksiyonundan seyredebileceginiz https://www.awm.gov.au/collection/F00069 Temmuz-Eylül 1915’de çekilen ve uluslararası düzeyde dikkat çekmiş film ona aittir. Sert eleştirilerle dolu yazısında, dönemin Türkiye yönetimini hedef alıyordu. 

Bu yaziya sürgündeki Halide Edip Adıvar ve eşi Dr. Adnan Adıvar’dan dikkat çekici bir destek geldi. Dr. Adnan Adıvar, Bartlett’ın makalesine verdiği desteği Turkish Dictatorship adlı bir mektupla açıkça ifade etti. Dahası, cesur bir duruş sergileyerek mektubunda kendi adresini bile paylaşmaktan çekinmedi: 127 Boulevard Brune, Paris. Bu tavır, yalnızca Bartlett’ın eleştirilerinin yankısını artırmakla kalmadı, aynı zamanda Türkiye’deki tek parti yönetimine karşı bir duruş sergilemek isteyen entelektüel bir muhalefetin de simgesi oldu. Bu dönemde Halide Edip ve Adnan Adıvar çifti, sürgünde olmalarına rağmen Türk modernleşmesine yönelik eleştirilerini uluslararası kamuoyuna duyurmaktan geri durmadılar. 

Mustafa Kemal Atatürk, bu tür yazıları ciddiye alarak eleştirilere meclis kürsüsünden yanıt verdi. Nutuk’un dil ve üslup özelliklerini inceleyen bir makale https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/nutukun-dil-ve-uslup-ozellikleri/  bu bağlamda, Atatürk’ün bu eleştirilere yönelik açıklamalarına ışık tutuyor. Bartlett ve Adıvar eleştirileri, yalnızca Türkiye’nin siyasal atmosferine dair bir eleştiri değil, aynı zamanda Cumhuriyet rejiminin modernleşme sürecine dair uluslararası bir tartışmayı da tetiklemişti.